του Δημήτρη Μπουρνούς

Μπήκα με την πλάτη προς το κοινό – αυτό ήταν δική μου ιδέα. Από πίσω έδειχνα άψογος. ντυμένος με φράκο, ψηλό καπέλο, μπαστούνι και κοντές γκέτες – ο τυπικός εδουαρδιανός κακός. Έπειτα γύρισα και φάνηκε η κόκκινη μύτη μου. Ακούστηκαν γέλια. Μ’ αυτό κέρδισα τη συμπάθεια τον κοινού. Σήκωσα τους ώμους μου μελοδραματικά. Μετά χτύπησα τα δακτυλά μου και έκανα μεταβολή πάνω στη σκηνή πέφτοντας πάνω σε έναν αλτήρα. Τότε το μπαστούνι μου μπλέχτηκε σ’ έναν όρθιο σάκο του μποξ που ‘γύρισε πίσω και μου έριξε μια στο πρόσωπο».

Έτσι περιγράφει ο Σερ Τσάρλι Τσάπλιν την πρώτη φορά που έκανε το κοινό να γελάσει. Ήταν το μπουρλέσκ «Ματς ποδοσφαίρου» στο θεατρικό θίασο του Φρεντ Κάρνο στο Λονδίνο. Ηλικία: 17 ετών. Αμοιβή: 3 λίρες και 10 σελίνια την εβδομάδα. Είναι η αρχή για τον Τσάπλιν, τον μυθικό Σαρλώ!

Τα παιδικά χρόνια του Τσάρλι

Γεννημένος στο Λονδίνο το 1889 από γονείς τραγουδιστές δεν θα δει παρά λίγες φορές τον πατέρα του. Η μητέρα του, χωρίς τον κ. Τσάπλιν (έτσι θα προσφωνήσει ο μικρός τον πατέρα του μια φορά που θα τον δει στο δρόμο, αφού τους είχε αφήσει από καιρό), αναγκάζεται να ράβει για να ζήσουν, δουλεύοντας με το κομμάτι για κάποιο εργαστήριο. .Ο Τσάπλιν γίνεται εφημεριδοπώλης, τυπογράφος, υπάλληλος ιατρείου αλλά και ηθοποιός, ενώ ένα διάστημα θα κλειστεί μαζί με τον αδελφό του Σίντνεϊ σε ορφανοτροφείο, όταν η μητέρα τους θα νοσηλευτεί σε ψυχιατρική κλινική στο Κέιν Χιλ. Ό πατέρας του, εξάλλου, έχει πεθάνει από αλκοολισμό. Βγαίνοντας πάλι στους δρόμους, καταφεύγει στο θέατρο για να ζήσει και να ξεφύγει από την κατάθλιψη. Πάνω στη σκηνή, σε ένα μικρό ρόλο ένα μικρό ρόλο στην επιθεώρηση «Σκέιτινγκ» θα τον δει ο Αλφ Ριβς, ο μάνατζερ του Κάρνο και θα τον πάρει μαζί του στην Αμερική. Εκεί ο Μακ Σένετ που είχε καθιερώσει από το 1912 τις κωμωδίες σλάπστικ( κωμωδίες με κυνηγητά, καταδιώξεις, τουρτοπόλεμους, καταστροφές κτηρίων και σπιτιών), θα ενθουσιαστεί τόσο με το παίξιμο του Τσάρλι στο ρόλο του μεθύστακα στην κωμωδία «Μια νύχτα στο κλαμπ». ώστε με – τα από διαπραγματεύσεις να πάρει την υπογραφή του Τσάπλιν για ένα συμβόλαιο ενός χρόνου. Σύμφωνα μ’ αυτό, ο ηθοποιός έπρεπε να εμφανιστεί σε τρία φιλμ, με αμοιβή εκατόν πενήντα δολάρια τους πρώτους τρεις μήνες και εκατόν εβδομήντα πέντε τους υπόλοιπους εννιά. Θα έπρεπε να τελειώσουν τα γυρίσματα για να μετακομίσει στο Λος Άντζελες.

Και εγεννήθη Σαρλώ!

Δεν έχουμε σενάριο. Παίρνουμε μια ιδέα και αφήνουμε τα πράγματα να κυλήσουν μέχρι να φτάσουμε σε ένα κυνηγητό που είναι η ουσία της κωμωδίας μας», είπε ο Σένετ στον Τσάπλιν. Ο τελευταίος προτίμησε να μην απαντήσει κι ας πίστευε ότι το κυνηγητό εξαφανίζει την προσωπικότητα του ηθοποιού. Στην ταινία της κινηματογραφικής εταιρείας Κιστόουν. «In kid auto races at Venice» (19Ι4), εκμεταλλευόμενος την απουσία του Σένετ, ο Τσάπλιν προσπαθεί να υλοποιήσει τις ιδέες του. Έτσι, παρεμβαίνει στο σενάριο και εφευρίσκει διάφορα τρυκ νια να κάνει το κοινό να γελάσει, παίζοντας το ρόλο ενός δημοσιογράφου.

«Βάλε ένα αστείο μακιγιάζ. Οτιδήποτε!»· του είπε με την επιστροφή του ο Σένετ, που φαίνεται ότι του καλάρεσαν οι παρεμβάσεις του Τσάπλιν. Ο Τσάρλι τον άκουσε και επέλεξε αντιφατικά ρούχα για την εμφάνισή του. Φαρδύ παντελόνι, στενό σακάκι, μικρό καπέλο και μεγάλα παπούτσια. Για να φαίνεται δε μεγαλύτερος, σύμφωνα πάλι με τις προτροπές του Σένετ που τρόμαξε μόλις έμαθε τη μικρή του ηλικία ου ηλικία, πρόσθεσε και ένα μικρό μαύρο μουστάκι. Είχε μόλις αρχίσει η ζωή του αλήτη ήρωα των ταινιών ‘ του. Η συνέχεια της καριέρας του θα παιχθεί στην ταινία που σκηνοθετούσε η ηθοποιός Μέιμπλ Νόρμαντ. Θα συγκρουστεί μαζί της γιατί εκείνη ήθελε να βρέξει με μια μάνικα το αυτοκίνητο του κακού για να γλιστρήσει στο δρόμο, ενώ εκείνος ήθελε να γίνει καλύτερο το γκάγκ. Ήθελε να πατήσει με το πόδι τη μάνικα, ώστε τη στιγμή που ο κακός θα έβλεπε στο στόμιό της να την αφήσει για να τον καταβρέξει. Το θέμα φτάνει μέχρι τον Σένετ. «Το καλύτερο είναι να με αφήσετε να κανονίζω μόνος μου το δικό μου παίξιμο και δεν θα έχουμε κανένα πρόβλημα», λέει ο Τσάπλιν στον Σένετ, για να ερωτηθεί από τον παραγωγό: «και ποιος θα πληρώσει για το φιλμ, αν δεν μπορέσουμε να πουλήσουμε;» «Πληρώνω εγώ», απάντησε αμέσως ο Τσάπλιν, «Θα καταθέσω χίλια πεντακόσια δολάρια σε όποια τράπεζα θέλετε και αν δεν έχουμε επιτυχία, μπορείτε να τα κρατήσετε!» Έτσι άρχισε να ελέγχει τη δουλειά του ο κατόπιν επιχειρηματίας και πολυεκατομμυριούχος κωμικός.

Η παντομίμα των Βρετανικών μιούζικ χολ ήταν η βάση της δουλειά του. Οι χαρακτήρες που κατόπιν θα δημιουργήσει, με τ καμαρωτό βάδισμα, το κούνημα του μπαστουνιού και το βάδισμα μπρος πίσω, θα έδιναν νόημα στην παντομίμα. Τα κυνηγητά στα τραμ και στις στέγες των σπιτιών θα τα αντικαταστήσουν οι ονειροπολήσεις των μοναχικών, ρομαντικών και πεινασμένων ηρώων που ωστόσο θα μας χάνουν να γελάμε. Ήταν ένα στυλ έξω από τον κόσμο του Σένετ, που χρησιμοποιούσε το στούντιο βγάζοντας δύο φιλμ την εβδομάδα και μη επιτρέποντας πάνω από 10 σκηνές για κάθε φιλμ!

Ένας σταρ ανατέλλει, μετρώντας στα 25 του κατακτήσεις από πολλές πανέμορφες γυναίκες, όπως οι Μαίρη Πίκφορντ, Μπλανς Σουίτ, Μίριαμ Κούπερ. Κλάρα Κίμπολ Γιανγκ, Γκις Σίστερς.

Στο ενεργητικό του θα έχει περίπου 70 ταινίες όταν θα φτάσει στον «Αλήτη», την ταινία που για πρώτη φορά θα κλείσει με μια κλωτσιά του ποδιού κι ένα στριφογύρισμα του μπαστουνιού σ έναν έρημο δρόμο.

Η χρυσή εποχή

Χωρίς να πει αντίο σε κανέναν, to 1916 αφήνει την Kιστοούν και μετακομίζει στην Εσενέϊ Κόμπανι, με 1250 δολάρια αμοιβή την εβδομάδα. Η αγορά στο μεταξύ έχει γεμίσει με καρτούν, ποιήματα για το Σαρλώ, κούκλες και παιχνίδια με τη φιγούρα του αλήτη ήρωά του. Ακολουθεί η Μιούτσουαλ Κόμπανι και το συμβόλαιο των 670.000 δολαρίων με όρο να δημιουργήσει 12 ταινίες. Στο συνεργείο του βρίσκονται η ηθοποιός που θα δουλέψει μαζί του σε όλη την καριέρα της, η Εντνα Περβάινς, ο Ερικ Κάμπελ, ο Λόιντ Μπέικον κ.α. Η πρώτη του κιόλας ταινία, η «Κυλιόμενη σκάλα» γνωρίζει μεγάλη επιτυχία. Το κοινό ξεκαρδιζόταν στα γέλια. Ουσιαστικά έπαιζε μια κυλιόμενη σκάλα σ’ ένα πολυκατάστημα. Όλα τα γκάγκ γίνονταν μπροστά σε αυτήν. Την ταινία εμπνεύστηκε από κάποιον που είδε να κατρακυλά στις κυλιόμενες σκάλες. Έτσι έδωσε εντολή να βάλουν σκάλες στο στούντιο της Μιούτσουαλ στο Λος Άντζελες. Έκανε δεκάδες πρόβες κατεβαίνοντας με το χαρακτηριστικό περπάτημα προς τα πάνω, των ποδιών του. Μετά επιτάχυνε το φιλμ κατά τη διάρκεια της προβολής. Η πιο αστεία της σκηνή είναι εκείνη που το μπαστούνι του μπερδεύεται στην περιστρεφόμενη πόρτα του πολυκαταστήματος. Μόλις το ξεμπλέκει πέφτει με φόρα πάνω σε ένα καροτσάκι του οποίου ο πελάτης εκσφενδονίζεται με ταχύτητα για να βυθιστεί το κεφάλι του σε μια γούρνα νερού. Αυτό το γκάγκ δημιουργεί ακράτητα γέλια.

Το 1917 φεύγει από τη Μούτσιουαλ και πηγαίνει στη Φέρστ Νάσιοναλ. Η αμοιβή του είναι πλέον 1 εκατομμύριο 200 χιλιάδες δολάρια για 8 ταινίες. Ο Τσάρλι μπαίνει στην τάξη των εκατομμυριούχων. Αποκτά γραμματέα, υπηρέτη, αυτοκίνητο και σοφέρ. «Καθώς περνούσα έξω από μία έκθεση αυτοκινήτων πρόσεξα μια επταθέσια Λοκομόμπιλ, που τότε θεωρούνταν το καλύτερο αυτοκίνητο στην Αμερική. Μπήκα στο κατάστημα και ρώτησα: Πόσο κάνει;»

«Τέσσερις χιλιάδες εννιακόσια δολάρια» ήταν η απάντηση. «Τυλίξτε το» είπε ο Τσάπλιν και έφυγε ευχαριστημένος.

Είναι η εποχή που το Χόλυγουντ είναι κέντρο διερχομένων για τους συγγραφείς, μουσικούς, ηθοποιούς. Ο Τσάπλιν γίνεται φίλος με τον Ντάγκλας Φέρμπανκς που αυτή την περίοδο ήταν ερωτευμένος με τη Μαίρη Πίκφορντ. Είναι εποχή που ο Τσάπλιν θεωρεί το σεξ και τις γυναικοδουλειές διάλειμμα στη δουλειά του αλλά συγχρόνως επιθυμεί μια σύζυγο. Κάπου στα 1917 θα γνωρίσει και θα παντρευτεί την Μίλντρετ Χάρις, δέκα χρόνια μικρότερή του, με αμφιβολίες αν θα βρισκόταν στο μέλλον πάντοτε κοντά της.

Για τη Μίλντρεντ ο γάμος ήταν βατήρας επαγγελματικής αναρρίχησης αφού αμέσως μετά θα κάνει συμβόλαιο με την MGM. Δεν θα περάσει πολύς καιρό και ο Τσάπλιν θα αρνηθεί να μεσολαβήσει στον Λούις της για να τη βοηθήσει σε κάποιες δυσκολίες, και χωρίζουν, για να πέσει με τα μούτρα πάλι στη δουλειά.

Οι μεγάλες δημιουργίες

To 1919 θα φτιάξει στο Χόλυγουντ το δικό του στούντιο για να κάνει πια ανενόχλητος τις ταινίες του. Αρχίζουν οι ταινίες μεγάλου μήκους.

Tο Dog’s life («Σκυλίσια ζωή») -1919 είναι ο παραλληλισμός της ζωής ενός αλήτη με τη ζωή ενός σκύλου. Εδώ ο Τσάπλιν προσέχει τα γκάγκ που επιλέγει να υπηρετούν την ιστορία της ταινίας. Σε κάθε κωμωδία ο αλήτης γινόταν και πιο σύνθετος. Το αίσθημα άρχισε να διεισδύει στο χαρακτήρα του, ενώ η φαρσοκωμωδία απαιτεί μια ιδιαίτερα ακριβή ψυχολογία.

«Την κωμική πλοκή την εύρισκα με πολύ απλό τρόπο. Δεν ήταν τίποτα άλλο από το να βάζω τους ανθρώπους σε μπελάδες ή να τους γλιτώνω από αυτούς» θα ομολογήσει. Μαζί με το γέλιο, ο μεγάλος κωμικός θα αρχίσει και να μας συγκινεί, να μας κάνει να αισθανόμαστε τον πόνο του άλλου. Με την εμφάνισή του στο «Χαμίνι» (The kid), 1921, ακούγονται γέλια που πολλαπλασιάζονται με γεωμετρική πρόοδο. Μία μητέρα εγκαταλείπει το παιδί της σε μια λιμουζίνα αλλά κλέφτες παίρνουν το αυτοκίνητο και αφήνουν το μωρό δίπλα σε έναν σκουπιδοτενεκέ. Ο Σαρλώ θα το υιοθετήσει. Στην πρώτη προβολή της ταινίας σε κοινό, στο Σορτ Λέικ Σίτυ, το κοινό παραληρεί. Από το 1919 ο Τσάπλιν με τον Ντάγκλας Φέρμπανς, τη Μαίρη Πίκφορντ και τον Ντέιβιντ Γουόρκ Γκρίφιθ θα φτιάχνουν την Γιουνάιτεντ Αρτιστς για να αντιμετωπίσουν τον ανταγωνισμό των διανομέων.

Από τη φρικιαστική τραγωδία της ομάδας Ντόνερ στα βουνά της Σιέρα Νεβάδα, που για να μην πεθάνουν από την πείνα οδηγήθηκαν στον κανιβαλισμό, εμπνέεται για να κάνει την πρώτη του υπερπαραγωγή, τον Χρυσοθήρα( «Gold Rush») το 1925. Τα γυρίσματα γίνονται στα χιονισμένα βουνά με μεταφορά τόνων υλικών και σκηνικών. Τελικά, επειδή τη μία μέρα χιόνιζε και την άλλη το χιόνι έλιωνε, ο Τσάπλιν έφτιαξε ένα στούντιο με ολόκληρο χωριό από χρυσοθήρες και χιόνι από αλάτι. Η πιο εμπνευσμένη σκηνή είναι το δείπνο με την μπότα. Τα κορδόνια και τα παπούτσια ήταν φτιαγμένα από γλυκάνισο και τα καρφιά από ζαχαρωτό. Μαζί με την Τζώρτζια Χέιλ αρρωσταίνουν από τα πολλά γλυκά και τα γυρίσματα καθυστέρησαν μερικές ημέρες. Η πρώτη προβολή της ταινίας στο «Στράντ Θίατερ» της Νέας Υόρκης θα γνωρίσει μεγάλη επιτυχία.

Η ταινία είναι ομιλούσα Ο ήχος στις ταινίες αναστατώνει τον Τσάπλιν. Οι περισσότεροι ηθοποιοί προσαρμόζονται στα ηχητικά φιλμ. Ξεκινούν τα γυρίσματα για τα «Φώτα της πόλης»(1925), με προβλήματα.

Οι ηθοποιοί χρονομετρούν πια τα λόγια τους και όχι την κίνηση όπως στην παντομίμα. Ο Τσάπλιν δυσκολεύεται να βρει ηθοποιό για να παίξει το ρόλο της τυφλής ανθοπώλισσας. Τελικά, τη βρίσκει στο πρόσωπο της Βιρτζίνια Τσέριλ. Τα γυρίσματα κρατάνε πάνω από ένα

χρόνο. Η Ταινία όμως τα πηγαίνει καλά. Στην πρεμιέρα του Λος Άντζελες, με την παρουσία και του Αϊνστάιν, θα συγκινήσει το κοινό.

Πτώση και φυγή

τα κρατάνε πάνω από ένα χρόνο. 11 ταινία όμως τα πηγαίνει καλά. Στην πρεμιέρα στο Λος Άντζελες, με την παρουσία και του Αϊνστάιν, 0α συγκινήσει το κοινό.

Παρά την επιτυχία που είχαν τα «Φώτα της πόλης» ο Τσάπλιν απογοητευμένος κάνει ταξίδια ο’ όλο τον κόσμο

Φτάνοντας μέχρι και την Κίνα. Δεν ήθελε ούτε να εγκαταλείψει το ρόλο του αλητάκου αλλά ούτε και να του δώσει φωνή. Σιχαινόταν τις νέες τεχνικές ήχου, τις βαριές κάμερες στο στούντιο.

To 1936 κάνει το μεγάλο βήμα. Περνάει στη σάτιρα της βιομηχανικής κοινωνίας με τους «Μοντέρνους καιρούς», αφήνοντας το ρόλο του αλήτη. Η ταινία άρεσε στο κοινό όμως οι δημοσιογράφοι ασχολούνται με το αν η ταινία είναι υπέρ ή κατά του κομμουνισμού. Τα πράγματα, κάτω από το κλίμα του πολέμου, θα γίνουν χειρότερα με τον «Δι-κτάτορα» («The great dictator»), 1940, ταινία με την οποία θα γελοιοποιήσει τον Χίτλερ. Από μερίδα του Τύπου κατηγορείται ανοιχτά ως κομμουνιστής και λαμβάνει συνέχεια απειλητικά γράμματα.

Με τον · «Κύριο Βερντού», το 1947, χάνει το κοινό του. Έχει παντρευτεί στο μεταξύ την Ούνα Ο’ Νιλ, κόρη του θεατρι-κού συγγραφέα Ευγένιου Ο’ Νιλ. Τον κατηγορούν επίσης γιατί δεν έχει πάρει, ενώ ζει τόσα χρόνια στην Αμερική, την αμερικανική υπηκοότητα. Μετά από γραφειοκρατικές διαδικασίες και γράμματα γλιτώνει την ακρόαση από την Επιτροπή Αντιαμερικανικών Ενεργειών. Το 1952 φεύγει έντονα ενοχλημένος από τη Νέα Υόρκη. Μετακομίζει με την Ούνα στο Λονδίνο και από εκεί στην Ελβετία. Στην Αμερική δεν θα γυρίσει πια παρά μόνο στα 1971 για να βραβευτεί για την προσφορά του στον κινηματογράφο, ενώ η τελευταία του ταινία, «Η κόμισσα του Χονγκ Κονγκ» («Α countess from Hong Kong·») φαντάζει αναχρονιστική μπροστά στις δημιουργίες του Άρθουρ Πεν και του Γκοντάρ. Ο Τσάπλιν θα πεθάνει σε ηλικία 88 ετών την ώρα που κοιμάται.

Ο Τσάπλιν και η κωμωδία

Είναι ίσιος ο μεγαλύτερος καλλιτέχνης αιώνα. Οι ηθοποιοί του προέρχονται από το λαϊκό θέαμα και τα εικονογραφημένα περιοδικά. Τη μέθοδό του( ιστορίες χωρίς αρχικό σενάριο) την παίρνει από την Κομέντια Ντελ Άρτε. Πειραματίζεται με τα γκάγκ προσέχοντας να είναι κατανοητά στο κοινό. Το καινούργιο που φέρνει είναι n σάτιρα και η κοινωνική κριτική μέσα ατό το Σαρλώ αλλά το κύριο κωμικό στοιχείο του που άγγιξε το μεγάλο κοινό, είναι n αξιοπρέπειά του. Ο Σαρλώ είναι ένας αλήτης που θέλει να δείχνει τζέντλεμαν. Αρχικά αυτό μοιάζει παράλογο αλλά αυτός είναι ο τρόπος, με τον οποίον επιβάλλει μέσα από τις ταινίες του με μενάλη μαεστρία τη

γελοιοποίηση των «ανάξιων σεβαστών προσώπων».

Ο ήρωας του Τσάπλιν δεν είναι η βεντέτα-κούκλα, αλλά ένας καταδιωκόμενος που αμύνεται, ένας άθελά του «εκτός νόμου» που αγγίζει τα απαγορευμένα, ένας ιδανικός αλλά αδέξια ερωτευμένος. «Είναι ο συναισθηματικός αναρχικός της κοινωνίας που δεν διανοήθηκε να προδώσει τις αρχές της» (Σωτήρης Δημητρίου, θεωρητικός κινηματογράφου).

Δημήτρης Μπουρνούς

Γυναίκες

• Μόνο μια γυναίκα από το Μπρούκλιν μόλις με είδε λι­ποθύμησε. όχι γιατί με γούσταρε αλλά γιατί ήταν εξαντλη­μένη από τη δίαιτα.
• Με τη ρέντα που έχω στις γυναίκες, αν βρεθώ με κάποια, εγώ κι αυτή ολομόναχοι ο’ ένα νησί, θα ξαναπέσει στη θά­λασσα.
• Οι γυναίκες είναι μια τρυφερή. προστατευτική παρουσία. Αλλά μερικές φορές σε καλύπτουν τόσο ολοκληρωτικά. που δεν μπορείς να βγεις έξω παρά μόνο για κάτι πραγματικά σημαντικό, όπως τα γενέθλια της μητέρας σου ή αν σε πά­ρουν για ένορκο.

Επενδύσεις

• Είχα αγοράσει μια μεγάλη έκταση, πεντακόσια στρέμ­ματα σε μια παραλία εκπληκτική για τουριστικό χωριό. Προχθές φούνταρε ένα πετρελαιοφόρο και έγινε όλη η πλαζ κατάμαυρη. Μια πραγματική οικολογική καταστρο­φή. Δέκα χρόνια θα πάρει για να την καθαρίσουν!
• Τα λεφτά δεν είναι το παν αλλά είναι προτιμότερα από την υγεία. Τι να κάνουμε, δεν μπορείς να πας στο χασάπι­κο και να δηλώσεις στον χασάπη: κοίτα το χρώμα μου. τι ωραίο μαύρισμα που ’κανα και δεν συναχώνομαι ποτέ»… και να ’χεις την απαίτηση να σου δώσει κρέας!

Υπαρξιακά

• Αν υπάρχει θεός. δεν είναι κακός. Νομίζω ότι το χειρό­τερο που μπορείς να πεις γι’ αυτόν, είναι ότι είναι αποτυχη­μένος. Αλλά για σκέψου και τα χειρότερα. Να περάσεις, για παράδειγμα, ένα απόγευμα με έναν ασφαλιστή:
• Το να είσαι πεθαμένος είναι ακόμη χειρότερο από το να φας κοτόπουλο στο εστιατόριο του Τρέσκιν.
• Δηλαδή, αν μετενσάρκωση σημαίνει ότι η ψυχή περνά σ’ άλλο άτομο, υπάρχει και περίπτωση να γυρίσω σαν μυρμηγκοφάγος.
• Αν υπάρχει ο θεός γιατί δεν μου δίνει κάποιο σημάδι της ύπαρξής του: Να καταθέσει στ’ όνομά μου σ’ ένα τραπεζι­κό λογαριασμό στην Ελβετία, για παράδειγμα…
• Φανταστείτε την απογοήτευση του πρώτου ανθρώπου που πίστευε σ’ έναν παντοδύναμο και φιλάνθρωπο θεό. όταν εί­δε τη γυναίκα του να παχαίνει.
• Φυσικά, η Βίβλος σώζει τον άνθρωπο Ξέρω κάποιον που τον πυροβόλησαν και η σφαίρα  σφηνώθηκε στη βίβλο που ήταν στην εσωτερική τσέπη του σακακιού του.

Διανοουμενίστικα

• Για μένα, θαύμα επιστήμης είναι ότι μπαίνω για μικρή επέμβαση, βγαίνω σύντομα, δηλαδή έπειτα από 199 χρόνια στην κατάψυξη, και δεν χρωστώ ενοίκιο για 2.000 μήνες.
• Γιατί σκοτώνει ο άνθρωπος; Σκοτώνει για το φαγητό. Κι όχι μόνο για φαγητό: Αρκετές φορές πρέπει να το συνοδεύει και με κάνα αναψυκτικό.
• Ο αγαπών την σοφίαν δίκαιος εστί, αλλά ο συγχρωτισ­μένος με πουλερικά είναι λίγο εκκεντρικός.
• Απ’ όλους τους μεγάλους άνδρες που έζησαν κατά και­ρούς εκείνος που θα ‘θελα περισσότερο να ’μουν είναι ο Σωκράτης. Πρώτα απ’ όλα, επειδή υπήρξε έξοχος διανοητής, αφού είναι γνωστό ότι έχω μερικές αρκετά έντονες ενορά­σεις κι εγώ, αν και οι δικές μου περιστρέφονται συνεχώς γύ­ρω από μια Σουηδέζα αεροσυνοδό και κάτι χειροπέδες.
• Θα απλοποιήσουν ηλεκτρονικά τον εγκέφαλό μου: Το δεύ­τερο πλέον αγαπητό μου όργανο;
• Για να διαπραχθεί μια επανάσταση, απαιτούνται δύο πράγματα: Κάποιος ή κάτι για να εξεγερθείς εναντίον του και κάποιος να μην την κοπανήσει, δηλαδή να παρουσια­στεί και να κάνει την εξέγερση.
• Ετερόκλητες μέθοδοι κοινωνικής ανυπακοής είναι να τη­λεφωνείς σε μέλη της Κου Κλουξ Κλαν και να τους τρα­γουδάς νέγρικα μπλουζ στο ακουστικό.
• Επίσης, να μεταμφιέζεσαι σε αστυφύλακα και μετά να πηδάς σκοινάκι.

Ψυχαναλυτικά

• Κάποιος πάει στον ψυχίατρο: «Γιατρέ, ο αδελφός μου νομίζει ότι είναι κότα».

«Και γιατί δεν τον βάζεις σε άσυλο;» «Επειδή χρειάζομαι τα αυγά». Κάπως έτσι είναι οι σχέσεις. Δεν τις χαλάμε, επειδή χρειαζόμαστε τα αυγά.

• Το πραγματικό κριτήριο της ωριμότητας δεν είναι η ηλι­κία ενός ατόμου, αλλά το πώς αυτό το άτομο αντιδρά όταν τον ξυπνήσουν και τον σηκώσουν με τα σώβρακα, στην πε­ριοχή του κέντρου.
• Δεν μπορώ να πυροβολήσω, γεννήθηκα για να γίνω ποι­ητής, κοιμόμουν με φωτάκι μέχρι τα τριάντα, δεν μπορώ να κάνω ντους με άλλους.
• Ό, τι και να πιο στον ψυχαναλυτή μου, γυρνάει και μου λέει ότι είναι θέμα σεξουαλικό. Πώς είναι θέμα σεξουαλικό αφού εχω να έρθω πολύ καιρό σε σεξουαλική επαφή;

– Εμένα δεν χώρισαν οι γονείς μου. Τους παρακαλούσα να χωρίσουν… Δεν με άκουσαν.

«Αύριο ξημερώνει μια καινούργια μέρα!»

Του Δημήτρη Μπουρνού

««After all, tomorrow is another day…» («Άλλωστε αύριο είναι μια καινούργια μέρα»).

Αυτά είναι τα τελευταία λόγια της Σκάρλετ Ο’ Χάρα (Βίβιαν Λι) έχοντας χάσει (προσωρινά ή όχι, δεν ξέρουμε) την πραγματική της αγάπη, το μεγάλο έρωτά της Ρετ Μπάτλερ (Κλαρκ Γκέιμπλ). Πίσω από την πίκρα της βρίσκεται η ελπίδα ότι θα βρει έναν τρόπο να τον ξαναφέρει κοντά της. Είναι σίγουρη γι’ αυτό. Θυμάται τα λόγια του πατέρα της: «Η γη είναι το παν σ’ αυτόν τον κόσμο. Αγαπάς κάτι περισσότερο από μένα. Την Τάρα. Όλη σου τη δύναμη σου τη δίνει το χώμα την Τάρα. Η γη είναι το παν…». Στην πατρική γη θα θελήσει να κάνει ένα καινούργιο ξεκίνημα, σίγουρη ότι θα είναι καλύτερο γι’ αυτήν.

Τα όμορφα χρόνια

Η Σκάρλετ, ντυμένη στα λευκά. με τα πράσινα μάτια της να παιχνιδίζουν, τη φλερτάρουν οι άνδρες της πράσινης γης της Τάρα, της μεγαλύτερης γεωργιανής φυτείας που ανήκει στον Ιρλανδό εμιγκρέ Τζέραλντ Ο’ Χάρα ( Τόμας Μίτσελ). Το μυαλό της βρίσκεται, όμως, στον Ασλεϊ Γουίλκς (Λέσλι Χάουαρντ), που ετοιμάζεται να παντρευτεί τη Μέλανι (Ολίβια ντε Χάβιλαντ). Οι άνδρες του Νότου συζητούν για τον πόλεμο που θα κηρύξουν στους Βόρειους (Γιάνκηδες) – γιατί δεν θέλουν να καταργήσουν τη δουλεία-, τον οποίο βλέπουν ως μια περιπέτεια που θα περάσει. Τη Σκάρλετ, όμως, την απασχολεί μόνον ο έρωτας.

Ανέμελη, πιστεύει ότι αν πει στον Ασλεϊ ότι τον αγαπά, θ’ αλλάξει γνώμη και δεν θα παντρευτεί τη Μέλανι. Στο πάρτι του αρραβώνα του τον απομονώνει και του ανακοινώνει ότι τον αγαπά. Αιφνιδιασμένη από την απόρριψή του, του «χαρίζει» ένα δυνατό χαστούκι.

Εκεί, θα γνωρίσει τον τυχοδιώκτη, πλοίαρχο του Ναυτικού των Νοτίων, Ρετ Μπάτλερ, που θα της εξομολογηθεί τον έρωτά του. αλλά θα παντρευτεί τον αδιάφορο σ’ αυτήν Τσαρλς Χάμιλτον…

Η Σκάρλετ Ο’ Χάρα είναι το αιώνιο σύμβολο της δυναμικής και αισιόδοξης γυναίκας. Ο εγωισμός και το αίσθημα του ανικανοποίητου που είχε, δεν μπορούν να καλύψουν τον ηρωισμό της το πάθος της για ζωή και επιβίωση. Έχει το ρομαντισμό και την αφέλεια όλων των Νοτίων που ήθελαν να δια-

τηρήσουν τη δουλεία. Μόνο που τον έχει επενδύσει στα προσωπικά της όνειρα. Δεν την ενδιαφέρουν οι τύποι. Δεν είναι «καθώς πρέπει». Κατά βάθος, θέλει να αποφύγει την πραγματικότητα. Γι’ αυτό και κυνηγάει τον Ασλεϊ, που ουσιαστικά δεν της ταιριάζει και δεν αναγνωρίζει ότι ο Μπάτλερ έχει τη δική της δύναμη και αποφασιστικότητα. Όμως παρότι κατορθώνει όχι απλώς να επιβιώσει, αλλά και να γίνει πλούσια επιχειρηματίας, κατά βάθος είναι μόνη. Αυτό είναι και το αδύνατό της σημείο. Φρίκη και Τάρα

Ο πόλεμος αρχίζει. Οι Νότιοι υποχωρούν συνέχεια. Η ήττα πλησιάζει. H Σκάρλετ που βρίσκεται στην Ατλάντα ως νοσοκόμα περιποιείται τους πληγωμένους. Δεν αντέχει, όμως, να βλέπει τον πόνο. Στο χορό της Στρατιωτικής Ακαδημίας, χήρα, γιατί ο άνδρας της έχει σκοτωθεί στο μέτωπο, αψηφώντας τα πάντα, θα δεχτεί και θα χορέψει φορώντας μαύρα με τον Ρετ Μπάτλερ. Το πένθος αφορά το Νότο και όχι την ίδια. Δεν την ενδιαφέρει το ότι θα τελειώσει ο πόλεμος σε βάρος των Νοτίων. Εκείνο που την ενδιαφέρει, είναι ότι θα γυρίσει ο Ασλεϊ. Ο άνεμος του πολέμου δεν μπορεί να την παρασύρει. Όταν όλοι φεύγουν πανικόβλητοι από την Ατλάντα, στην οποία μπαίνει ο Στρατός των Βορείων, εκείνη μένει για να ξεγεννήσει αβοήθητη τη Μέλανι. Αρνείται την πρόταση του Μπάτλερ που της ζητάει να φύγουν στο Παρίσι ή το Λονδίνο. Με τη βοήθειά του όμως, θα επιστρέφει στην πατρική γη της Γεωργίας, την Τάρα.

Το ουράνιο τόξο και τα κοράκια την υποδέχονται στη γεμάτη από πτώματα καμένη γη της Γεωργίας. Θάνατος, αλλά και ένα καινούργιο αύριο. Ακόμα και με σχεδόν κατεστραμμένο το πατρικό σπίτι, μισότρελο πατέρα, νεκρή μητέρα, χωρίς φαγητό, η Σκάρλετ δεν θα λυγίσει.

Με το χώμα της Τάρα στα χέρια της και με το βλέμμα στον ουρανό θα πει:

«Μάρτυς μου ο Θεός! Εμένα δεν θα με νικήσουν! Ορκίζομαι να επιζήσω και να μην ξαναπεινάσω ποτέ! Έστω κι αν χρειαστεί να κλέψω ή να σκοτώσω!» Η Σκάρλετ δεν θέλει να αναγνωρίσει μέσα στην αισιοδοξία της την πραγματικότητα. Αρνείται ν’ ακούσει ότι «οι Γιάνκηδες πήραν τά ξύλα της φόρμας, τα χαλιά του σπιτιού, τα κοτόπουλα, τα πάντα…» και ψύχραιμα σκοτώνει το Γιάνκη που έρχεται στην Τάρα για να κλέψει και να φάει: «Κι έτσι έγινα δολοφόνος. Ας μην το σκέφτομαι τώρα. Έχω καιρό αύριο».

Ειρήνη και ανόρθωση

Η Σκάρλετ διευθύνει η ίδια την Τάρα. Η βαμβακοφυτεία ανασταίνεται. Οι Νότιοι, κάποια στιγμή, συνθηκολογούν και ο Ασλεϊ επιστρέφει από το μέτωπο. Πέφτει πάλι πάνω του αλλά αυτός την προσγειώνει ξανά. Δεν θέλει να αφήσει τη Μέλανι γι’ αυτήν. Ο Ασλεϊ είναι βαθιά ταπεινωμένος από την ήττα των Νοτίων: «Τι κάνουν αυτοί που γκρεμίζεται ο πολιτισμός τους: Οι θαρραλέοι τα καταφέρνουν. Οι άλλοι χάνονται», θα πει, για να εισπράξει την απάντηση από τη Σκάρλετ: «Να λείπει η φιλοσοφία, σαν είναι να χαθούμε εμείς»!

Γίνεται αποκλειστικός της στόχος η γη και η επιβίωση. Η Σκάρλετ, ώριμη πια, αλλά χωρίς να έχει χάσει το πάθος της για ζωή, απειλητική, ανυπόμονη, αισθησιακή όπως πάντα, διευθύνει πλέον εργοστάσιο ξυλείας. Για να έχει κοντά της τον Ασλεϊ, τον παίρνει ως συνέταιρο. Κάνει τα πάντα για να κερδίσει

χρήματα. Πουλάει ξύλα ακόμη και στους Βόρειους. Μελάνι: «Συνεργάζεσαι με αυτούς που μας έκλεψαν και μας βασάνισαν»!

Σκάρλετ: «Έμαθα να προσαρμόζομαι στο παρόν».

Εκείνο όμως που ζητάει κατά βάθος είναι η αληθινή αγάπη. Δέχεται να παντρευτεί τον Ρετ Μπάτλερ μετά το θάνατο του δεύτερου άνδρα της σε επιδρομή κατά των Βορείων. Ο εγωισμός της δεν την αφήνει να αναγνωρίσει ότι τον αγαπά πραγματικά. Πηγαίνουν κρουαζιέρα και μένουν, πάμπλουτοι, σε ένα πολυτελέστατο σπίτι στην Ατλάντα. Ένα κοριτσάκι γεννιέται. Ο ιστός της οικογένειας πάει να στηθεί. Η εμμονή, όμως, της Σκάρλετ για τον Ασλεϊ επιστρέφει. Ο Ρετ την πιάνει να κοιτάζει μια φωτογραφία του. «πληγώνεται» και της ζητάει διαζύγιο. Η Σκάρλετ μόνο όταν τον βλέπει αποφασισμένο να φύγει. καταλαβαίνει πόσο τον αγαπά.

Σκάρλετ: «Δεν θέλω διαζύγιο. Απόψε κατάλαβα πόσο σ’ ‘αγαπώ! Αν φύγεις, τι θα απογίνω; Πού θα πάω εγώ;»

Ρετ: «Πιστεψέ με, καρφί δεν μου καίγεται».

H Σκάρλετ θα μπει σ’ ένα καινούργιο κύκλο για να δοκιμάσει πάλι τις δυνάμεις της με τη Γη και την Αγάπη.

Η Μάργκαρετ Μίτσελ

Η Μάργκαρετ Μιτσελ γεννήθηκε στην Ατλάντα. την πρωτεύουσα της Νότιας Γεωργίας, το 1900. Στα 18 της χρόνια άρχισε να σπουδάζει Ιατρική. Είναι τα χρόνια που θα ασπαστεί τις φεμινιστικές ιδέες της μητέρας της που συγκρούονται με το συντηρητισμό του πατέρα της που ήταν δικηγόρος. Το 1919, αφού πέθανε η μητέρα της, όπως η Σκάρλετ Ο Χάρα επιστρέφει στο πατρικό σπίτι για να το «κρατήσει», με τον πατέρα και τον αδελφό της.

Από το 1922 μέχρι το 1926 είναι ρεπόρτερ της «Atlanta Journal». Αφού παραιτηθεί έπειτα από ένα ατύχημα με άλογο, στο οποίο χτύπησε το πόδι της, θα αρχίσει να γράφει το μοναδικό της μυθιστόρημα, που στην αρχή ήθελε να το ονομάσει «Αύριο είναι μια άλλη μέρα». Τελικά, του έδωσε τον τίτλο «Όσα παίρνει ο άνεμος» και τον πόθο της για ένα καλύτερο αύριο, χωρίς πολέμους, πείνα και φτώχεια, τον «πάντρεψε» με το χαρακτήρα της ατίθασης, δυναμικής και αισιόδοξης Σκάρλετ, τον πατέρα και τον αδελφό της. Το 1940 βρίσκεται εθελόντρια του Αμερικανικού Στρατού και το 1949 θα γίνει επίτιμο μέλος της γαλλικής πόλης Βιμουτιέ, για τη βοήθεια της στο Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Η αλήθεια είναι ότι δεν σκόπευε να δημοσιεύσει το μυθιστόρημά της, στο οποίο περιγράφει πράγματα που έζησε κατά τη διάρκεια του Εμφυλίου πολέμου. Ούτε, βέβαια, φανταζόταν τι θα ακολουθούσε. Άρχισε να γράφει το βιβλίο το 1926 και το τελείωσε το 1929. Το 1935 ένας φίλος της μίλησε για το μυθιστόρημα σε έναν εκδότη της Μακμίλαν. Ύστερα από μερικά καλοπιάσματα έφερε τα χειρόγραφα στο ξενοδοχείο του. Οι περισσότερες σελίδες ήταν μουχλιασμένες και τα κεφάλαια ήταν ανακατεμένα Το μυθιστόρημα δημοσιεύτηκε έπειτα από ένα χρόνο για να πουλήσει μόλις λι-γότερο αντίτυπα από τη Βίβλο.

Προετοιμασία της ταινίας

Προηγήθηκαν τρία χρόνια προετοιμασίας και αναστάτωσης στο Χόλιγουντ σχετικά με το πώς θα μεταφερθεί το αριστούργημα της Μίτσελ στην οθόνη. Αρχικά ο παραγωγός της ταινίας Ντέιβιντ Σέλτζνικ, αρνήθηκε ν’ αγοράσει τα δικαιώματα του βιβλίου. Ο αντιπρόσωπός του, «κυνηγός» βιβλίων ικανών να μεταφερθούν στον κινηματογράφο, Κέι Μπράουν, το αγόρασε μόλις δημοσιεύτηκε, το 1936, και του το έστειλε με το μήνυμα: «Σε παρακαλώ, διάβασε’ το μία φορά. Θα αφήσεις όλα τα άλλα και θα το αγοράσεις αμέσως». (Ένα χρόνο αργότερα, στις 24 Μαϊου του 1937. το βιβλίο θα κερδίσει το βραβείο Πούλιτζερ). Ο Σέλτζνικ, όμως, δίσταζε γιατί σκεφτόταν και το μεγάλο για την εποχή εκείνη ποσό αγοράς δικαιωμάτων (50.000 δολάρια), αλλά και τα λόγια του μεγάλου κεφαλιού της MGM, Ίρβινγκ θάλμπεργκ: «Καμία ταινία με εμφύλιο πόλεμο δεν έκανε εισιτήρια»! Μετά την αγορά των δικαιωμάτων άρχισε ένας αγώνας δρόμου για να γίνει η ταινία. Πρώτη προτεραιότητα, η ανεύρεση του ηθοποιού που θα υποδυόταν τον Ρετ Μπάτλερ. Για το ρόλο πέρασαν από την MGM διάφοροι. Ανάμεσά τους οι Έρολ Φλιν, Γκάρι Κούπερ. Ρόλαντ Κόλμαν και στο τέλος ο Κλαρκ Γκέιμπλ. Ο τελευταίος, με προτροπή των φίλων του και ιδιαίτερα της γυναίκας του Κάρολ Λόμπαρντ διάβασε το βιβλίο, αλλά δεν θεωρούσε τον εαυτό του ικανό για να παίξει το ρόλο του Ρετ: «Τι καταπληκτικός ρόλος για τον Ρόλαντ Κόλμαν», είχε πει χαρακτηριστικά.

Όταν ο Σέλτζνικ ζήτησε από τη Μίτσελ τη γνώμη της. εκείνη απάντησε χιουμοριστικά: «Για το ρόλο του Ρετ Μπάτλερ ταιριάζει ο Γκράουτσο Μαρξ». Αργότερα, βέβαια, σε άλλο γράμμα, έλεγε σοβαρά ότι ο «Κλαρκ Γκέιμπλ δεν θα ήταν ποτέ η καλή επιλογή για το ρόλο του Ρετ».

Τελικά, ο Γκέιμπλ δέχτηκε χωρίς ιδιαίτερη προθυμία να παίξει το ρόλο του Ρετ…

Έρευνα για τη Σκάρλετ

Ο διευθυντής διαφήμισης της MGM ξόδεψε περίπου 100.000 δολάρια σε δύο χρόνια στέλνοντας 110 ατζέντηδες σε όλες τις πολιτείες να ψάξουν για την ιδανική Σκάρλετ. Ο Σέλτζνικ πέρασε από δοκιμαστικό περισσότερες από 2.000 γυναίκες. Πήρε χιλιάδες γράμματα από ηθοποιούς που πρότειναν διάφορους για το ρόλο. Η Τζόαν Κρόφορντ απορρίφθηκε γιατί είχε κάτι το σκληρό επάνω της. Το ίδιο έγινε με τις Φράνσις Λι. Λορέτα Γιανκ. Τζιν Χάρλοου. Κάρολ Λόμπαρντ. Τζόαν Μπένετ… και πάει λέγοντας. Ο Τζορτζ Κιούκορ πρότεινε την Κάθριν Χέπμπορν αλλά ο Σέλτζνικ δεν την έβρισκε αρκετά σέξι.

Η Λουσίλ Μπολ, που γεμάτη δυσπιστία πήγε να βρει τον Σέλτζνικ για ακρόαση, διάβασε κάποιες ατάκες της Σκάρλετ και μετά ο Σέλτζνικ της είπε κοφτά: «Είσαι ελεύθερη». Δεν κατάλαβε σχεδόν για πότε απορρίφθηκε!

Η Μπέτυ Ντέιβις απέρριψε το ρόλο της Σκάρλετ επειδή σκεφτόταν ότι μπορεί να έχει ως συμπρωταγωνιστή τον Έρολ Φλιν, με τον οποίο αρνιόταν να συνεργαστεί. Η παρέλαση των υποψηφίων· συνεχίστηκε, μέχρι που ο Σέλτζνικ ανακοίνωσε ότι μάλλον βρήκε τη Σκάρλετ στο όνομα της φλογερής και σέξι Πολέτ Γκοντάρ. Η ανακοίνωσή του, ξεσήκωσε θύελλα διαμαρτυριών, γιατί η Πολέτ ήταν στην εταιρεία του Τσάπλιν που είχε συνδεθεί με αντιαμερικανισμό, εκτός του ότι η «αμαρτωλή» Πολέτ είχε παντρευτεί το 1936 τον Τσάπλιν επάνω σε ένα πλοίο. Ο Σέλτζνικ μήνυσε στην Πολέτ ότι θα πάρει

το ρόλο μόνο όταν αποδείξει ότι είναι νόμιμα παντρεμένη με τον Τσάπλιν. Για άλλη μια φορά ατύχησε η Σκάρλετ.

Το Δεκέμβριο του 1938 θα αρχίσουν τελικά τα γυρίσματα χωρίς να έχει βρεθεί η Σκάρλετ.

Τη σκηνή της περίφημης φωτιάς στην Ατλάντα θα παρακολουθούν και ο Λώρενς Ολιβιέ με τη γυναίκα του Βίβιαν Λι που είχε διαβάσει το βιβλίο και ήξερε για την αναζήτηση της Σκάρλετ. (Τους πρωταγωνιστές ντουμπλάρισαν σε αυτή τη σκηνή οι Τζέι Γουίλσεϊ και Αιλιν Γκούντβιν).

Ο Μάιρον Σέλτζνικ, αδελφός του Ντέιβιντ Σέλτζνικ θα συστήσει στον αδελφό του τη Βίβιαν. Εκείνος θα εντυπωσιαστεί από τα πράσινα μάτια της και θα της κάνει κατευθείαν δοκιμαστικό. Το πρόβλημα ήταν ότι η Βίβιαν έπρεπε να αποβάλει την εγγλέζικη αριστοκρατική προφορά της, πράγμα που κατάφερε. Η όχι και πολύ γνωστή Βρετανή Βίβιαν Λι, για 125 ημέρες, θα αμειφθεί με το ποσό των 25 χιλιάδων δολαρίων, ενώ το μεγάλο τότε αστέρι του Χόλιγουντ Κλαρκ Γκέιμπλ πήρε 120 χιλιάδες δολάρια για 71 ημέρες.

Τα γυρίσματα

Διαδοχικά πήραν τα ηνία της ταινίας τρεις σκηνοθέτες. Πρώτος ανέλαβε ο Τζορτζ Κιούκορ. Από ό, τι λέγεται, ο Κλαρκ Γκέιμπλ πίστευε ότι ο Κιούκορ ενδιαφερόταν περισσότερο για το ρόλο της Σκάρλετ και της Μελάνι. Γι’ αυτό και ζήτησε την παρέμβαση του ίδιου του Λουίς Μάγερ για να τον αλλάξει. Έπειτα από 20 ημέρες ο Βίκτορ Φλέμινγκ. που μόλις; είχε τελειώσει τα γυρίσματα του «Μάγου του Οζ», ανέλαβε την ταινία. Ενδιάμεσα, για λίγες εβδομάδες, τον αντικατέστησε ο Σαμ Γουντ, όταν έπρεπε να συνέλθει από την υπερκόπωση.

Όμως, προβλήματα υπήρχαν και μεταξύ των δύο πρωταγωνιστών. Η Λη δεν θεωρούσε καλό ηθοποιό τον Γκέιμπλ. Δεν της άρεσε που ακριβώς έπειτα από έξι ημέρες γύρισμα έφευγε από το πλατό. αλλά και αντιδρούοε για την άσχημη συμπεριφορά του. Μεταξύ των άλλων γκρίνιαζε ύστερα ατό κάθε σκηνή φιλιού, γιατί μύριζε πολύ άσχημα το στόμα του. Η πρωταγωνίστρια κουβαλούσε στα γυρίσματα το βιβλίο της Μίτσελ και διαφωνούσε με το σκηνοθέτη για διάφορες αλλαγές που πρότεινε ο τελευταίος σε σχέση με το βιβλίο. Χαρακτηριστικό είναι ένα επεισόδιο μεταξύ τους, όταν της ζήτησε να παίξει σε μια σκηνή «υπερβολικά», και η ίδια αντέδρασε υποδεικνύοντας του το αντίστοιχο κομμάτι της σκηνής από το βιβλίο. Εκείνος νευριασμένος τη; είπε: «Μις Λι. μπορείτε να βάλετε αυτό το σενάριο στο βρετανικό σας κώλο» και αποχώρησε από το γύρισμα για τέσσερις ημέρες. Παραίτηση, όμως, δήλωσε και ο Γκέιμπλ που αισθάνθηκε εξαντλημένος μετά το τέλος των γυρισμάτων της σκηνής κατά την οποία η Μελάνι τον παρηγορεί για την αποβολή της Σκάρλετ. Η Ολίβια ντε Χάβιλαντ, ευτυχώς, τον έπεισε να γυρίσει στην ταινία. Πάντως λέγεται ότι η Λι και η Ολίβια ντε Χάβιλαντ ήταν πολύ ανήσυχες μετά την απομάκρυνση του Κιούκορ και για ένα διάστημά του έκαναν μυστικές επισκέψεις για να τις συμβουλεύσει για το παίξιμό τους σε ε-πόμενες σκηνές.

Ο θρίαμβος

15 Δεκεμβρίου του 1939 είναι η ιστορική ημερομηνία της πρεμιέρας της ταινίας. 10 δολάρια έκανε το εισιτήριο του θεάτρου των 2.051 θέσεων, στο οποίο δόθηκε η πρεμιέρα. Όλοι ήταν εκεί. Ο Σέλτζνικ. η Μίτσελ, ο Γκέιμπλ, η Βίβιαν Λι και η Ολίβια ντε Χάβιλαντ. Μόνο ο Λέσλι Χάουαρντ έλειπε, καθώς είχε σκοτωθεί. Αν και η ταινία διαπραγματεύεται την κατάργηση της δουλείας τα μεγάλα κεφάλια του Χόλιγουντ δεν επέτρεψαν στη Χάτι Μακ Ντάνιελ που έκανε την οικονόμο Μάμι, να παρευρεθεί στην πρεμιέρα στην Ατλάντα, επειδή ηταν έγχρωμη!

300.000 κόσμος περίμενε στο δρόμο για να δει από κοντά τους πρυπαγωνιστές.

Η ταινία πήρε 9 Όσκαρ: σκηνοθεσίας, σεναρίου, πρώτου γυναικείου ρόλου (Βίβιαν Λι). παραγωγής, μοντάζ, καλλιτεχνικής διεύθυνσης κ.ά.. ενώ 70.000.000 ήταν τα κέρδη της μόνο στις ΗΠΑ και στον Καναδά. Τελικά, χάρη στην ταινία ξημέρωσε μια πολύ καλή μέρα για τα στούντιο και τους πρωταγωνιστές τη… αφού παίζεται ακόμη.

Η Ολίβια ντε Χάβιλαντ είναι η μόνη που ζει ακόμα και σήμέρα λέει: «Κάθε φορά που τη βλέπω, βρίσκω κάτι φρέσκο, που δεν το έβλεπα πριν… Είναι τυχεροί εκείνοι που κέρδισαν την καλλιτεχνική αθανασία με το “Όσα παίρνει ο άνεμος».

Αυτό που μ’ ενδιαφέρει είναι ο φόβος»

Του Δημήτρη Μπουρνούς

Ο Χίτσκοκ είναι ο μαιτρ του σασπένς (της παράτασης της αγωνίας και της εκκρεμότητας). Σε αρκετές ταινίες του μας δείχνει με την κάμερα-μάτι το δολοφόνο, για να υποφέρουμε μαζί με τον ήρωα μέχρι να τον ανακαλύψει αλλά και μας λυτρώνει από τους φόβου τις ένοχες που μας δημιουργεί ο ίδιος, χαρίζοντας μας τη λύση του μυστηρίου της ταινίας. Παίζει, σχεδόν πάντα, με τις σεξουαλικές μας επιθυμίες, και με την ηθική μας, μπερδεύοντας τον «καλό» με τον «κακό ήρωα. Μας ενοχοποιεί, μα; κάνει να ταυτιστούμε με τον αθώο ήρωα, ακόμα και με το δολοφόνο μερικές φορές, μετατρέποντας τις εικόνες του κινηματογράφου σε παιχνίδι. Ξέρει, εξάλλου. Πολύ καλά τις αδυναμίες μας και την ανάγκη μας για το θέαμα του εγκλήματος και του φόνου. «Οι θεατές πηγαίνουν να δουν τις ταινίες μου έτσι όπως προσπαθούν να λύσουν σταυρόλεξα ή γρίφους, αφού αυτές, τελειώνουν με τη λύση του μυστηρίου, με την αποκάλυψη του δολοφόνου».

Ο αινιγματικός κύριας Χίτσκοκ

Μάλλον λίγα πράγματα γνωρίζουμε για την παιδική του ηλικία. Γεννήθηκε στις 13 Αυγούστου 1889 σε μία αγγλική καθολική οικογένεια, στο Λέιτονστόουν. Κάτω από το βάρος της χριστιανικής ηθικής της οικογένειας του σπούδασε σε σχολείο Ιησουϊτών, όπου αγάπησε παθιασμένα το μάθημα της γεωγραφίας. . Ο συμμαθητής τον Ρόμπερτ Γκούλντ –τον οποίο, απ’ ότι λέγεται, ο μικρός Άλφρεντ οδηγούσε στο υπόγειο του σχολείου και αφού τον ξεγύμνωνε και τον έδενε τα μάτια, έβαζε στα εσώρουχά του πυροτεχνήματα– πέθανε χωρίς να γνωστοποιήσει περισσότερες λεπτομέρειες για τα κοινά τους μαθητικά χρόνια.

Ο μοναδικός βιογράφος που αναγνώρισε ο Χίτσκοκ, ο Ντόναλντ Σπότο, όταν παρουσιάζει ως κρυψίνου, ντροπαλό, αλλά και έξυπνο, που στην κουβέντα, απέφευγε με μαεστρία να εκτεθεί. «Ο Χίτσκοκ με πολύ μεγάλη ευκολία αποσυρόταν στο κέλυφός του όταν κάποιος επιχειρούσε να εισβάλει στον προσωπικά του κόσμο. Είχε μια τρομερή επιδεξιότητα να αλλάζει θέμα όταν τα πράγματα γίνονταν απειλητικά». Στο άλλο άκρο βρίσκεται ο μελετητής του Ντέίβιντ Στέριτ. Ο Ντέϊβιντ Στέριτ εκφράζει την απορία του για το μεγάλο σε ηλικία πια Χίτσκοκ και παντρεμένο

με τη μοντέρ και συνεργάτιδά του Άλμα Ρέβιλ, με το κάτωθι σκεπτικό: «Για ποιο λόγο έβρισκε τόσο ελκυστικά τα φρικιαστικά θέματα και το θέμα του ίδιου του τρόμου, ενώ η ζωή του φαινόταν να είναι ευχάριστη και επιτυχημένη;». Η λύση του μυστηρίου για τον Ντέϊβιντ Στέριτ είναι οι ανέκδοτες αποδείξεις που βρήκε στην έρευνά του. Ο Βλάντα Πέτριτς, λόγιος και αρχειοφύλακας που πήρε συνέντευξη από τον Χίτσκοκ το 1951 αναφέρει ότι ο Χίτσκοκ, όταν ήταν μικρός στην κούνια, τρόμαξε από ένα τεράστιο φοβερό πρόσωπο που εμφανίστηκε από πάνω του. Αρκετή ώρα μετά μπόρεσε να συνέλθει για να αναγνωρίσει στο πρόσωπο αυτό… τη μητέρα του. Ίσως έτσι εξηγούνται οι πολλές «ένοχες γυναίκες» στις ταινίες του. (Το απαίσιο σκελετωμένο πρόσωπο της ταριχευμένης μητέρας, κυρίας Μπέιτς στο «Ψυχώ» ο χαρακτήρας της κατασκόπου Εύα Μαρί Σαντ που μπλέκει τον Κάρι Γκραντ στη «Σκιά των τεσσάρων γιγάντων» ή η φιγούρα της καλόγριας στο τέλος του «Δεσμώτη του ιλίγγου» που με τη φωνή της ρίχνει στα κενό τη Μάντλεν (Κιμ Νόβακ).

Αλλά έχουμε και την ιστορία της παιδικής ηλικίας που περιγράφει ο ίδιος στο Γάλλο σκηνοθέτη Φρανσουά Τριφώ. «Ο πατέρας μου με έστειλε στο αστυνομικό τμήμα

με μία επιστολή. Ο αρχιφύλακας τη διάβασε και με έκλεισε σε ένα κελί λέγοντάς μου: “Να τι κάνουμε στα κακά παιδιά». Την ένοχη αυτών των τραυμάτων φαίνεται ότι μεταφέρει ο σκηνοθέτης στις ταινίες του.

Μακ Γκάφιν, τΟ μυστήριο του τίποτα

Τι σχέση έχει με το μυστήριο στις ταινίες του Χίτσκοκ; Τι Είναι το Μακ Γκάφιν: Ο Χίτσκοκ, τελειομανής ως χαρακτήρας, γυρίζοντας σενάρια που έχουν άλλοι επεξεργαστεί, με βάση δικές του ιδέες, θέλει να παίξει με τις προσδοκίες του κοινού, να βρει στις αστυνομικές ταινίες το δολοφόνο και τη λύση του μυστηρίου.

Ένα τέχνασμα, ένα τρικ παρμένο από τις ιστορίες του Κίπλινγκ θα δώσει το σκεπτικό ανάπτυξης των ταινιών του. Θα τον βοηθήσει στη δημιουργία του μυστηρίου. Σ’ αυτές τις ιστορίες, το Μακ Γκάφιν είναι ένα φρούριο, τα σχέδια του οποίου θέλουν να κλέψουν οι Άγγλοι από τους Ινδούς. « Έτσι δώσαμε το όνομά Μακ Γκάφιν στην κλοπή χαρτιών, στην κλοπή ντοκουμέντων, στην κλοπή μυστικού,,,» θα εξομολογηθεί στον Τριφώ. Το μυστικά συμβόλαιο στον «Πολεμικό ανταποκριτή»(1940), δεύτερη αμερικάνικη ταινία του Χίτσκοκ, είναι το Μακ Γκάφιν-συμβόλαιο που γνωρίζει ο Ολλανδός πολιτικάντης Βαν Μιρ. Υποτίθεται, ότι ως θεατές , ψάχνουμε το μυστικό, αλλά ο Χίτσκοκ «μας τη φέρνει» και μας οδηγεί αλλού. Δεν έχει τόση σημασία το μυστικά, αλλά ότι ο σωσία του Ολλανδού πολιτικάντη

δολοφονείται μ’ ένα περίστροφο που είναι κρυμμένο σε μια κινηματογραφική μηχανή. Θα ομολογήσει ο ίδιος ο Χίτσκοκ. «Δώσαμε στο Μακ Γκάφιν την τέλεια έκφρασή του: Το τίποτα». Το Μακ Γκάφιν χρησιμοποιείται απλώς για να περιπλέκει τα πράγμιπα και να τα οδηγήσει προς την κατεύθυνση που θέλει να δώσει ο σκηνοθέτης. Το Μακ Γκάφιν είναι η προσωπική κατάθεση του δημιουργού στο κινηματογραφικό σύμπαν του μυστηρίου.